Loại trừ trách nhiệm hình sự là gì?

Loại trừ trách nhiệm hình sự là gì?

(Luật Tiền Phong) Loại trừ trách nhiệm hình sự là gì? những trường hợp nào được loại trừ trách nhiệm hình sự?

Loại trừ trách nhiệm hình sự là gì?
Loại trừ trách nhiệm hình sự là gì?

Loại trừ trách nhiệm hình sự là gì?

Loại trừ trách nhiệm hình sự (TNHS) là những trường hợp được quy định trong các điều của Bộ luật Hình sự về việc mọt người gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho xã hội nhưng không bị coi là tội phạm và người thực hiện hành vi nguy hiểm đó không phải chịu TNHS.

  • Hành vi gây thiệt hại bị luật hình sự cấm và được quy định trong các điều luật cụ thể;
  • Hành vi nguy hiểm, gây thiệt hại cho xã hội nhưng được coi là hợp pháp về mặt pháp lý, nhưng để hành vi bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, của người khác phải trong giới hạn của luật hình sự quy định;
  • Hành vi không bị coi là tội phạm, không bị truy cứu TNHS.

Mục đích của quy định loại trừ trách nhiệm hình sự:

Quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự nhằm tạo hành lanh pháp lý an toàn để khuyến khích công dân an tâm, tích cực tham gia phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, khuyến khích tham gia hoạt động sản xuất, nghiên cứu khoa học có tính chất “đột phá” vì lợi ích chung.

Nhóm các yếu tố loại trừ trách nhiệm hình sự

  • Loại trừ trách nhiệm hình sự do chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
  • Loại trừ trách nhiệm hình sự do có hành vi xâm hại các khách thể được Luật Hình sự bảo vệ nhưng có “yếu tố khác” nên không bị coi là tội phạm ((i) Phòng vệ chính đáng (tình tiết: vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của nhà nước, của cơ quan, tổ chức); (ii) tình thế cấp thiết (tình tiết: vì muốn tránh nguy cơ thực tế gây thiệt hại cho quyền, lợi ích hợp pháp của mình, của người khác hoặc lợi ích của nhà nước, của cơ quan, tổ chức); (iii) gây thiệt trong khi bắt giữ người phạm tội (tình tiết: để bắt giữ người thực hiện hành vi phạm tội, đáp ứng yêu cầu công tcs đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm); (iv) rủi ro trong hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ.

07 trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự

  • Sự kiện bất ngờ: Người thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội trong trường hợp không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu TNHS (điều 25).
  • Không có năng lực trách nhiệm hình sự: Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu TNHS.
  • Phòng vệ chính đáng: Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.
  • Tình thế cấp thiết: là tình thế của người vì muốn tránh gây thiệt hại cho quyền, lợi ích hợp pháp của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà không còn cách nào khác là phải gây một thiệt hại nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa. Hành vi gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết không phải là tội phạm. Đây là tình thế mà người đứng trước sự đe dọa đến một lợi ích được pháp luật bảo vệ, và để bảo vệ lợi ích này, người đó không còn cách nào khác là phải gây một thiệt hại (nhỏ hơn) cho một lợi ích khác được pháp luật bảo vệ. 
  • Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội: là một trường hợp loại trừ TNHS mới được bổ sung trong BLHS, đó là hành vi của người để bắt giữ người phạm tội mà không còn cách nào khác là buộc phải sử dụng vũ lực cần thiết gây thiệt hại cho người bị bắt giữ. Hành vi bắt giữ tội phạm trong trường hợp này không phải là tội phạm.
  • Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ: là trường hợp loại trừ TNHS mới được quy định trong BLHS năm 2015, đó là hành vi của một người đã gây thiệt hại khi thực hiện việc nghiên cứu, thủ nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới sau khi đã tuân thủ đúng quy trình, quy phạm, áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa thiệt hại xảy ra Hành vi gây thiệt trong trường hợp nói trên không phải là tội phạm. Việc quy định, bổ sung trường hợp này là trường hợp loại trừ TNHS có ý nghĩa khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới công nghệ, tạo động lực, động viên sự sáng tạo của các nhà khoa học, nhà sản xuất.
  • Thi hành mệnh lệnh của người chủ huy hoặc cấp trên: là một trường hợp loại trừ TNHS mới được quy định trong BLHS năm 2015, đó là hành vi gây thiệt hại trong khi thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh sau khi đã thực hiện đầy đủ quy trình báo cáo người ra mệnh lệnh nhưng người ra mệnh lệnh vẫn yêu cầu chấp hành mệnh lệnh đó. Hành vi gây thiệt hại trong trường hợp này không phải chịu TNHS.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Về hiệu lực của Bộ Luật Hình sự

Thế nào là chuẩn bị phạm tội?

Các giai đoạn phạm tội trong Luật Hình sự 2015

================

BAN TƯ VẤN PHÁP LUẬT – LUẬT TIỀN PHONG

Hotline: 1900 6289

Hotmail: contact@luattienphong.vn

Địa chỉ: Toà nhà Bình Vượng, số 200, Quang Trung, Hà Đông, Hà Nội

Comments

comments

HOTLINE: 0916 16 26 18

HOTLINE: 0976 714 386